Page 31 - Rozpoznaj swoje dziecko we mnie… Rzecz o poronieniu samoistnym dziecka i jego pogrzebie

Poronienie samoistne jako niepowodzenie prokreacyjne… 31

go minimum wpływ teratogenów to nieodzowne faktory efektywnego
*
wewnątrzmacicznego wzrostu dziecka. Okresy prenatalny i perinatalny

* Teratogeny to czynniki pochodzenia środowiskowego patologizujące rozwój danej
struktury organizmu dziecka prenatalnego i jej funkcji w okresie krytycznym, czy-
li okresie największego ryzyka wystąpienia anomalii powstającej struktury na skutek
działania zewnątrzpochodnych czynników uszkadzających. Okresy krytyczne struktur
najczęściej pokrywają się z okresem organogenezy człowieka, trwającym mniej więcej
od 4. do 8. tygodnia ciąży, w którym wykształcają się podstawowe narządy i układy na-
rządów organizmu. W pierwszych dwóch tygodniach ciąży działanie teratogenów skut-
kuje śmiercią zarodka. W organogenezie teratogeny powodują anomalie strukturalne,
zwane embriopatiamii. Powyżej trzeciego miesiąca ciąży pod ich wpływem dochodzi
do deformacji strukturalnych, określanych jako fetopatie, lub zmian funkcjonalnych.
Wyróżnia się przykładowo następujące okresy krytyczne: dla centralnego układu ner-
wowego i serca od 3. do 6. tygodnia, dla kończyn górnych i dolnych od 4. do 7. ty-
godnia, dla oczu od 4. do 8. tygodnia, dla ucha od 4. do 9. tygodnia, dla zębów od
6. do 8. tygodnia, dla podniebienia miękkiego od 6. do 9. tygodnia, dla zewnętrznych
narządów płciowych od 7. do 9. tygodnia. Świadomość występowania okresów krytycz-
nych w prenatalnym rozwoju dziecka domaga się odpowiedniej jego ochrony i zacho-
wań prozdrowotnych ze strony matki. Niestety kobiety niejednokrotnie dowiadują się
o poczęciu dziecka u schyłku okresów krytycznych lub po ich zakończeniu, prowadząc
w tym czasie styl życia, w wyniku którego może wprost dochodzić do ekspozycji dziecka
na teratogeny. Przykładem tego typu zachowań jest korzystanie zarówno w okresie pre-
koncepcyjnym, jak i we wczesnej ciąży ze środków antykoncepcyjnych i psychoaktyw-
nych (alkoholu, nikotyny, narkotyków), narażanie dziecka na działanie fal elektroma-
gnetycznych, promieniowania radioaktywnego, wysokiej temperatury, hałasu, wibracji,
farb, lakierów, pestycydów i innych środków ochrony roślin, co najczęściej wiąże się
z uciążliwymi warunkami pracy zawodowej kobiet. W grupie teratogenów wymienia się
również leki (np. metotreksat, tertracyklina), związki chemiczne (np. metylortęć, poli-
chlorek bifenylu) oraz infekcje (np. cytomegalowiurs – CMV, wirus opryszczki – HSV,
wirus różyczki). Należy zauważyć, iż cały okres ciąży jest okresem sensytywnym, czyli
szczególnej wrażliwości ustroju dziecka, jak i poszczególnych jego układów narządów
i organów na wpływ czynników mogących zaburzyć ich prawidłowy rozwój i dojrzewa-
nie. Wrażliwość dziecka w okresie prenatalnym na szkodliwe oddziaływanie czynników
środowiskowych jest bowiem większa niż samej matki, ponieważ jej organizm osiągnął
już fizjologiczny stopień dojrzałości. Ustrój dziecka natomiast zmierza w kierunku uzy-
skania właściwej dla niego dojrzałości fizjologicznej, koniecznej do rozpoczęcia akcji
porodowej. Por. D. Kornas-Biela, Okres prenatalny, w: Psychologia rozwoju człowieka.
Podręcznik akademicki, red. J. Trempała, Warszawa: Wydawnictwo PWN, 2011, s. 150,
167, 171; K. L. Moore, T. V. N. Persaud, M. G. Torchia, Embriologia i wady wrodzone. Od
zapłodnienia do urodzenia, dz. cyt., s. 284–285.